De betrekkingen tussen Nederland en Ghana zijn in de afgelopen driehonderd jaar breder en veelzijdiger geworden.

De twee landen werken bijvoorbeeld samen op de terreinen van buitenlandse politiek, ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen, cultuur, wetenschap en milieu.
Het beleid wordt uitgevoerd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De handelsrelaties tussen beide landen zijn altijd erg belangrijk geweest. Nederland was lange tijd Ghana's voornaamste exportmarkt, vooral dankzij de uitvoer van cacao naar de Amsterdamse haven. Andere belangrijke exportprodukten van Ghana zijn goud en tropisch hardhout. De laatste jaren wordt het toerisme voor Ghana steeds meer een grote bron van inkomsten. Vanuit Nederland komt daar nog een aanzienlijke geldstroom bij: de overmakingen van in Nederland woonachtige Ghanezen naar het moederland.

In 1999 heeft minister Herfkens besloten het Nederlands beleid voor ontwikkelingssamenwerking te concentreren op een beperkt aantal landen, waarmee Nederland een duurzame en structurele relatie wil opbouwen. Er werd een aantal voorwaarden geformuleerd, waaronder de mate van armoede en de sociaal-economische situatie van het land in kwestie. Ook de vraag of er in het land sprake is van goed beleid en goed bestuur was van belang. Op deze wijze zijn 21 landen geselecteerd waarmee Nederland een langdurige relatie onderhoudt op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Ghana is één van deze landen.

Ontwikkelingssamenwerking in Ghana
Hoofddoelstelling van het Nederlandse beleid voor ontwikkelingssamenwerking is duurzame vermindering van de armoede. Hoe eerder een land dus weer van de samenwerkingslijst kan worden afgevoerd, hoe beter het is. Bij de bestrijding van armoede gaat het om zaken als goede gezondheidszorg, toegankelijk onderwijs van goede kwaliteit, economische vooruitgang, eerlijke kansen in de internationale handel en een gezond milieu. Ook is van belang dat een land niet gebukt gaat onder een grote buitenlandse schuld.

De landen die een ontwikkelingsrelatie met Nederland hebben bepalen zelf in welke sectoren de Nederlandse bijdrage het best ingezet kan worden. In Ghana zijn er op dit moment twee sectoren waarop de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking gericht is: de sectoren gezondheidszorg en milieu. Met de Ghanese regering wordt overlegd over mogelijke uitbreiding van dit programma.
De Nederlandse steun aan het structurele ontwikkelingsprogramma in Ghana beliep in 2000 zo'n 36 miljoen gulden.

Gezondheidszorg
Binnen de sector gezondheidszorg gaat het om twee zaken: kwaliteitsverbetering op lange termijn van de Ghanese gezondheidszorg en ondersteuning van het Ghanese ministerie van gezondheidszorg. Zo wordt er geholpen bij het opzetten van een nieuw Vijfjarenplan, dat in 2002 van start gaat. De ontwikkeling van zorgverzekeringen is een strategisch onderdeel in dit plan, waar Nederland zich ook mee wil bezighouden. Binnen de sector wordt ook aandacht besteed aan de ongelijkheid van de toegang tot zorgdiensten.

In het noorden van Ghana, een armere streek, wordt een programma met UNICEF gesteund, dat gericht is op de HIV/AIDS problematiek. Het programma sluit aan bij het landelijk beleid van het Ghanese ministerie van gezondheidszorg om de verspreiding van HIV/AIDS tegen te gaan. Het is vernieuwend door de nadruk die het legt op de betrokkenheid van de bevolking. Overigens ontvangt ook de Ghana AIDS Commission een bijdrage aan hun werk.
Tevens ondersteunt de Nederlandse overheid een wetenschappelijk onderzoeksprogramma op het gebied van de gezondheidszorg, dat onder meer uitwisseling van kennis tussen beide landen mogelijk gemaakt.

Milieu
Nederland ondersteunt het Natural Resources Management Programme (NRMP) van Ghana. Een van de doelstellingen van dit programma is duurzaam om te gaan met natuurlijke hulpbronnen en bosbouw in Ghana. Afstemming in de milieusector tussen de twee ministeries die zich met bosbouw en milieu bezighouden, is één van de aandachtspunten binnen dit programma.
 

Project gesponsord door Nederland
 

Overige programma's
Naast de steun aan bovengenoemde sectoren, bestaan er ook programma's ter stimulering van uitwisseling op onderwijsgebied, bijdragen aan training- en onderwijsinstituten en programma's ter bevordering van handel en investeringen.

Nederlandse bedrijven maken veelvuldig gebruik van het ORET-programma (Ontwikkelings-Relevante Export Transacties) dat de levering van goederen en diensten aan publieke instanties in Ghana bevorderd en het PSOM-programma (Programma Samenwerking Opkomende Markten) dat investeringen van Ghanees-Nederlandse joint-ventures in Ghana stimuleert.
Samen met de Wereldbank en andere donoren verleent Nederland tevens begrotingssteun aan de Ghanese regering.

Voorbeelden van activiteiten
Om inzicht te krijgen in de diverse activiteiten die gesteund worden door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in Ghana, volgt hieronder een aantal concrete voorbeelden:

Financiële bijdrage aan het sectorprogramma gezondheidszorg van de Ghanese overheid waardoor de kwaliteit van de gezondheidszorg wordt verhoogd en de bereikbaarheid van de zorg wordt vergroot.
Oprichten en steunen van een Centrum voor Biodiversiteit aan de Universiteit van Kumasi waar onderzoek wordt gedaan naar inheemse plantensoorten en voedsel.
Ondersteuning UNICEF projecten in het noorden van Ghana ter voorkoming van spreiding HIV/AIDS.
Bijdrage aan watervoorzieningsfaciliteiten (bedrijfslevenprogramma).
Steun aan joint-ventures van Ghanese en Nederlandse ondernemers op het gebied van biologische teelt (bedrijfslevenprogramma).
Nederlandse steun voor instandhouding van cultureel-historisch erfgoed in Ghana. Voorbeeld: de restauratie van een oude Nederlands Hervormde kerk in Elmina (kustplaats waar ook het bekende Nederlandse Fort Elmina staat) in het kader van de manifestatie Ghana-Nederland 300 jaar.

Huub von Freitag-Drabbe
Heerko Dijksterhuis